Logo Otužilci Frýdek≈MístekOtužilci Frýdek≈MístekTo łatwiejsze, niż się wydaje.Woda U Žida— °CWczytywanie
Wspólne zdjęcie grupy Otužilci Frýdek≈Místek nad Ostrawicą zimą

10 mitów o morsowaniu

p068mhpn-880x549

Na sam początek: o napisaniu tego tekstu myślałem od kilku lat. Każdy temat omawiałem z wieloma doświadczonymi morsami, również z tymi, którzy w dobrej wierze powtarzają wymienione niżej mity. Nieraz dochodziliśmy do wniosku, że „tak się mówi” jedynie z ostrożności: Ota, powiesz, że skakanie do lodowatej wody jest w porządku, ktoś nie doczyta, że zaznaczasz „to nie dla początkujących”, skoczy i zrobi sobie krzywdę.

Dlatego proszę: czytajcie uważnie. Zanim zaczniecie krytykować — na co jestem przygotowany, jak każdy piszący coś sprzecznego z dogmatami — spróbujcie poprzeć swoją opinię czymś więcej niż „tak się mówi”. Najczęściej ludzie nie zgadzają się ze mną właśnie w sprawie skakania do lodowatej wody. Odpowiadam wtedy: dobrze, proszę o jeden przykład morsa, który zmarł wskutek takiego skoku.

Dziękuję wszystkim, którzy chcą rozmawiać o tym temacie, ale proszę o rzeczową dyskusję. Lubimy zimowe pływanie, a jeśli będziemy obstawać przy czymś tylko dlatego, że TAK SIĘ MÓWI, nigdy nie ruszymy z miejsca. Możecie też śmiało zadzwonić pod numer 792 349 539. Lubię rozmawiać na żywo i czekam na was.

W internecie jest tyle często sprzecznych informacji o morsowaniu, że trzeba to uporządkować — nie tylko dla początkujących. Nawet na „oficjalnej” stronie czeskiego zimowego pływania można znaleźć, według stanu na 18.11.2022, takie informacje: pływanie w wodzie poniżej 4 stopni zużywa 400 kcal na minutę; morsy nie noszą rękawiczek do −10 stopni i zimą śpią pod lekkim przykryciem w pokoju o temperaturze 12 stopni; nie kąpiemy się w wannie w wodzie cieplejszej niż 37 stopni; zimne prysznice w domu są niezbędną podstawą. Najgorsze, że podobne mity i dezinformację kopiują kolejni „autorzy”, bez krytycznej analizy czy choćby zdrowego rozsądku. W efekcie takie „informacje” zalewają nas ze wszystkich stron. Zatem do dzieła.

Mit 1 — zimne prysznice to podstawa hartowania: zanim pójdziecie pływać do zimnej rzeki, musicie przez kilka miesięcy systematycznie i regularnie przygotowywać się w domu pod prysznicem.

Przeczytacie to niemal wszędzie i trudno dziś ustalić, skąd się wzięło. Pewne jest, że chętnie podchwytują to prawie wszyscy oferujący płatne kursy morsowania. Najbardziej znany jest biznes Wima Hofa, ale również w Czechach nie brakuje osób sprzedających coś, co można mieć łatwiej i za darmo. Trudno jednak zbudować biznes na mojej metodzie, która ma dwa kroki: 1. sprawdź stan zdrowia, 2. chodź ze mną pływać. Zamiast tego wypełniacie tabelki, jak długo niepotrzebnie męczyliście się pod zimnym prysznicem, zastanawiacie się, czy oddychać metodą Hofa, Butejki czy Kolářa, i zajmujecie się procesami emocjonalnymi — nie żartuję, na jednym z kursów morsowania naprawdę omawia się procesy i techniki emocjonalne.

Wszystko to nie musi wam zaszkodzić. Ktoś znajdzie przyjemność w codziennym zimnym prysznicu, choć większość zniechęci się w ten sposób do dalszego hartowania. Ktoś zajmie się technikami oddechowymi, ktoś inny poćwiczy jogę, zagra na bębnie i połączy się z naturą. W porządku, ale na pewno nie jest to konieczne, a przed wejściem do lodowatej wody pomoże wam mniej więcej tyle co słuchanie duetu Eva i Vašek.

Wniosek: zimne prysznice są korzystne, ale z pewnością nie są obowiązkowym przygotowaniem do pływania w lodowatej rzece.

Mit 2 — głowy nie da się zahartować, nie zanurzajcie jej. Dobrze, ale mamy przecież czepki — standardowe wyposażenie zimowego pływaka — i zatyczki do uszu. Pływanie z zanurzaniem głowy jest całkowicie w porządku. Najlepiej zacząć od początku sezonu, a w styczniu przekonacie się, że głowa nie protestuje nawet po zanurzeniu w lodowatej wodzie. W końcu wielu morsów pływa kraulem lub żabką, podczas których głowa naturalnie się moczy. Jeśli zgodzimy się, że można się przyzwyczaić do zanurzania głowy, możemy uznać, że została zahartowana — hartowanie to przecież przyzwyczajanie się do niekorzystnych warunków.

Wniosek: głowa, tak jak każda inna część ciała, przyzwyczaja się do zimna. Nawet w cienkim czepku będziecie w stanie ją zanurzać. Jeśli czepek nie zakrywa uszu, warto chronić przewody słuchowe zatyczkami.

Mit 3 — pływamy w zimowej, wełnianej czapce

Może zaczęliście przygodę z morsowaniem od dołączenia na Facebooku do grupy, która ma ponad dziesięć tysięcy członków, a służy głównie pokazywaniu zdjęć ludzi, których zapewne nawet nie znacie. Być może odnieśliście tam wrażenie, że wełniana czapka jest znakiem rozpoznawczym twardziela: inni noszą zimowe czapki, a on wchodzi do wody.

Argument, jeśli ktoś w ogóle go podaje, zwykle brzmi: przecież przez głowę ucieka najwięcej ciepła. Zastanówcie się: pływacie zanurzeni w lodowatej wodzie w dziewięciu dziesiątych! Innymi słowy, z 90 procent ciała ciepło uchodzi około 25 razy szybciej niż z pozostałych 10 procent, czyli głowy. Weźcie kalkulator, a zobaczycie, że kilka dżuli zachowanych dzięki czapce z pomponem to praktycznie nic wobec ogromnej utraty ciepła przez resztę ciała. Subiektywnie może być wam nieco przyjemniej, ale jeśli szukacie ciepła i wygody, czy nie lepiej od razu zostać na kanapie i jeść chipsy?

Wniosek: w wełnianej czapce nie pływa się ani latem, ani zimą. Do tego służy czepek pływacki.

Mit 4 — hartowanie zaczyna się latem

Jeśli chcecie coś zacząć, nie odkładajcie tego na „kiedyś”. Chcecie schudnąć, biegać, ćwiczyć siłowo, odstawić alkohol albo uczyć się języka? Zacznijcie teraz. Warunki prawie nigdy nie są idealne. Jeśli będziecie na nie czekać, nie zaczniecie wcale.

Jak więc zacząć morsować choćby w grudniu, kiedy rzeka ma 3 stopnie? Po pierwsze, idźcie do lekarza na badania, najlepiej także na próbę wysiłkową EKG. Po drugie, znajdźcie grupę morsów spotykającą się regularnie — samotne wejście do wody to niepotrzebne ryzyko. Po trzecie, wejdźcie do wody i pływajcie. Na początku nie bijemy rekordów, wystarczy kilka sekund. Jeśli zobaczycie, że wszystko jest w porządku, następnym razem trochę wydłużcie czas. We Frydku-Mistku wprowadzam początkujących do wody przez całą zimę, zawsze w soboty. Nie wahajcie się napisać lub zadzwonić. To bezpłatne, daje radość i jest łatwiejsze, niż wygląda.

Wniosek: zacząć można w każdej chwili.

Mit 5 — żeby pływać zimą, trzeba ukończyć kurs morsowania

Pieniądze możecie wydać na co chcecie, ale płacenie za kurs morsowania jest równie rozsądne jak kupowanie kursu prawidłowego jedzenia chleba z masłem. Żeby pływać w lodowatej wodzie, nie musicie zajmować się umysłem, neuroplastycznością, procesami i technikami emocjonalnymi. Nie musicie myśleć o oddechu, Matce Ziemi, Wimie Hofie ani miłości ze szkoły średniej. Potrzebna jest tylko wola, żeby przyjść nad wodę, rozebrać się do stroju i zrobić krok. To znacznie łatwiejsze, niż wygląda, a jeśli jesteście zdrowi, możecie to zrobić już teraz, w tej godzinie i minucie.

Wchodziłem do wody z setkami osób podczas ich pierwszej próby. Nigdy nie zdarzyło się, żeby ktoś zapomniał oddychać. Nie zaprzątajcie sobie głowy bzdurami, skupcie się na tym, co najważniejsze.

Wniosek: kurs morsowania może być przyjemny jak każdy wyjazd z ciekawymi ludźmi na łono natury. Do tego, żeby wejść pływać do lodowatej rzeki, jest jednak zbędny.

Mit 6 — od morsowania się chudnie lub tyje

Informację o spalaniu 400 kcal na minutę zimowego pływania niektórzy wykorzystują do przyciągania nowych klientów na płatne kursy. Masz nadwagę? Spójrz, ile energii zużyjesz.

W rzeczywistości wydatek energetyczny jest znacznie mniejszy. Dla porównania, zależnie między innymi od masy ciała sportowca, podczas uprawiania sportu zużycie energii wynosi od kilku do najwyżej kilkunastu kcal na minutę. Powyżej 20 mówimy już o naprawdę skrajnym wysiłku, takim jak wyczynowy bieg, kolarstwo czy wioślarstwo. Rozsądny człowiek rozumie więc, że zimowe pływanie, z którym radzi sobie osiemdziesięcioletni emeryt, nie będzie zużywać dwadzieścia razy więcej. Z pewnością też nie można — naprawdę nie — stawiać znaku równości między wydatkiem energetycznym kilku minut zimowego pływania a kilkoma godzinami ciężkiej pracy.

Poza tym chudnięcie lub przybieranie na wadze zależy nie od samego sportu, lecz od tego, czy jecie mniej, czy więcej energii, niż zużywacie w ciągu dnia. Mięśnie robi się na siłowni, fałdki — w kuchni.

Inni z kolei twierdzą, że zimowe pływanie zwiększa ilość tkanki tłuszczowej i od niego się tyje. To znów błędne rozumowanie: skoro niektóre morsy są grube, to przytyły od zimowego pływania. Nie — przytyły, bo za dużo jadły. Jest wśród nas wiele osób, które odżywiają się rozsądnie i nie mają nadwagi.

Wniosek: sam kilkuminutowy pobyt w lodowatej wodzie nie wpływa na chudnięcie ani przybieranie na wadze. Morsowanie zwiększa całkowity wydatek energetyczny podczas aktywności, a szczególnie po niej, ale nie na tyle, żeby wpłynąć na masę ciała.

Mit 7 — do lodowatej wody nie wolno skakać: co wiemy o ryzyku u doświadczonych morsów

Kolejna „prawda”, którą wiele osób powtarza bez znajomości kontekstu, jakby należało wyryć ją w kamieniu. Mogę tylko przypuszczać, skąd się wzięła. Łatwo wyobrazić sobie sytuację, w której na sekcję trafia ciało człowieka, który w wypadku wpadł do lodowatej wody, a jako przyczynę zgonu ustalono zatrzymanie krążenia, nie wychłodzenie czy utonięcie. Z takiego przypadku, bez znajomości okoliczności, nie można jednak automatycznie wnioskować, że ten sam mechanizm zagraża zdrowemu, przygotowanemu i doświadczonemu zimowemu pływakowi podczas zaplanowanego wejścia.

Jest ogromna różnica między wypadkiem samochodowym, po którym lądujecie w lodowatym stawie — ciemność, stres, walka o życie, szok, zatrzymanie krążenia — a spokojnym skokiem do tej samej wody, gdy jesteście przygotowani do wysiłku i macie doświadczenie w pływaniu w lodowatej wodzie. Wiecie, co was czeka, nie ma zaskoczenia, woda jest waszym przyjacielem… Widzicie różnicę? W obu sytuacjach dochodzi do nagłego zanurzenia w lodowatej wodzie. Jedna może zabić, natomiast w drugiej nie udało mi się udokumentować porównywalnie poważnego następstwa u zdrowego, doświadczonego morsa.

Podczas zawodów zimowego pływania — Memoriału Alfreda Nikodéma — co roku z pontonu wchodzi do wody kilkaset morsów. Nie skaczą, schodzą po drabince, ale samo zanurzenie trwa sekundę, czasem mniej, czasem dłużej. Widać, jak wpadają z pluskiem i… nie, nie umierają, tylko płyną.

U Žida mamy miły zwyczaj: niektórzy z nas wspólnie wskakują do lodowatej Ostrawicy. Nie polecam tego początkującym. Jeśli jednak macie doświadczenie w zimowym pływaniu i znacie bezpieczne miejsce, możecie świadomie zdecydować, czy również spróbować. Oczywiście nie skaczemy głową w dół — uraz kręgosłupa nie jest tego wart — lecz pupą do wody. To świetna zabawa i sposób wejścia nie tylko efektowny, bo porządnie chlapie, ale też przyjemny.

Nie udało mi się udokumentować zatrzymania krążenia bezpośrednio podczas zaplanowanego wejścia do lodowatej wody u zdrowego, doświadczonego morsa, choć naprawdę szukałem takich zdarzeń wszędzie. W znalezionych przypadkach zgonów lub zasłabnięć przyczyna, doświadczenie danej osoby albo sposób wejścia nie były opisane wystarczająco dokładnie, żebym mógł uczciwie użyć ich jako dowodu.

Szczegóły i ograniczenia dostępnych dowodów omawiamy w artykule Zapis rozmowy Oty Zemka z AI o szoku wywołanym zimną wodą.

Jeśli ktoś zapyta, czy zagwarantuję mu, że podczas zimowego pływania nie zatrzyma mu się serce, odpowiem: takiej gwarancji nie mogę dać. Zatrzymanie krążenia może zdarzyć się podczas sportu, spaceru czy snu, a także w lodowatej wodzie. Nie oznacza to jednak, że każde zimowe pływanie samo w sobie zagraża życiu. Konkretne ryzyko zależy od stanu zdrowia, doświadczenia, warunków i sposobu wejścia.

Wniosek: nie znalazłem dowodu, że kontrolowany skok nogami naprzód do lodowatej wody stwarza dla zdrowego, doświadczonego zimowego pływaka większe ryzyko szoku wywołanego zimną wodą niż inne równie szybkie wejście. Nie jest to gwarancja zerowego ryzyka ani zalecenie dla początkujących. Zawsze trzeba znać bezpieczną głębokość, dno i możliwość natychmiastowego wyjścia. Warto mieć na głowie czepek i chronić przewody słuchowe.

Mit 8 — po pływaniu w lodowatej wodzie rozgrzeję się ciepłym napojem.

Niestety, nie rozgrzejecie się. Będzie to przyjemne, ale naprawdę nie pomoże w ogrzaniu organizmu. Właściwie nie daje nic — zamiast trzęsącymi się rękami próbować donieść kubek herbaty do ust, lepiej poświęcić ten czas na ruch. Z fizycznego punktu widzenia jesteście osiemdziesięciolitrową beczką wody o temperaturze około 36 stopni. O ile podniesiecie tę temperaturę po wypiciu kubka ciepłej wody? O nic. Temperaturę podniesiecie ruchem, najlepiej biegiem lub ćwiczeniami.

Wniosek: ciepły napój po pływaniu jest przyjemny, ale ogrzeje was mniej więcej tak jak słuchanie ulubionej piosenki. Biegajcie.

Mit 9 — alkohol przed zimowym pływaniem lub po nim zagraża życiu, ponieważ rozszerza naczynia krwionośne i utrata ciepła jest większa niż bez alkoholu.

To prawda, że po alkoholu rozszerzenie naczyń zwiększa utratę ciepła, ale jest jedno wielkie ALE. Większość osób pływa tak krótko — przez kilka minut — że w tym czasie nie wychłodzi się na śmierć ani z alkoholem, ani bez niego. Prawdziwe zagrożenie leży gdzie indziej: w błędnej ocenie sytuacji. Osoba pod wpływem łatwo przecenia swoje możliwości i zostaje w wodzie znacznie dłużej, niż może wytrzymać, bo subiektywnie jest jej ciepło. Ma też gorszą koordynację i orientację, łatwiej zachłyśnie się wodą, niewłaściwie zareaguje i utonie. Picie alkoholu jest zdecydowanie niewskazane — ze względu na ryzykowne zachowania, które mogą mieć tragiczne skutki, a nie z powodu utraty ciepła.

Jeśli po sporcie zwykle chodzicie z kolegami na piwo, możecie pójść także po pływaniu. Nie zamarzniecie.

Wniosek: niebezpieczeństwo alkoholu podczas zimowego pływania trwającego kilka minut nie polega na utracie ciepła, lecz na tym, że człowiek robi wtedy głupstwa i gorzej reaguje na niespodziewane sytuacje. Uwaga autora: osobiście nigdy nie piję alkoholu — żeby było jasne, że nie piszę tego jako usprawiedliwienia własnych zwyczajów.

Mit 10 — w wodzie stoimy, żeby oszczędzać ciepło ciała.

W poradnikach przetrwania katastrofy morskiej czasem czytamy, że ruch niepotrzebnie zwiększa utratę ciepła i lepiej spokojnie czekać na ratunek. Tak więc kiedy będziecie kołysać się na falach w kamizelce ratunkowej, ograniczcie ruch do minimum — o ile nie ma szans dopłynąć do brzegu, co jest lepsze niż liczenie na niepewną pomoc. Być może bezruch uratuje wam życie: przetrwacie 50 minut zamiast 45, a ratunek przyjdzie akurat w 47. minucie.

Jeżeli jednak to was nie dotyczy i po prostu przyszliście na pięć minut popływać w lodowatej rzece, pływajcie, ruszajcie się. Dobry przykład: spróbujcie w styczniu, przy 5°C, stanąć na pół godziny na dworze w szortach i koszulce. I stać. Prawie na pewno się przeziębicie. Spróbujcie w tym samym ubraniu przez pół godziny biec. Będzie wam przyjemnie i zdrowie na tym nie ucierpi. Zimno jest więc w porządku, ale trzeba się ruszać.

Stanie w lodowatej wodzie często widać na Facebooku. Nierzadko wynika to po prostu ze źle wybranego miejsca: jest tak mało przestrzeni, że nie da się pływać. Rozwiązanie? Wybierzcie inne miejsce.

Wniosek: gdy jest zimno, lepiej się ruszać — zarówno w wodzie, jak i na lądzie.

To chyba wszystko. Życzę miłego dnia i do zobaczenia gdzieś nad wodą.